Die Pappel Allee: Alternatywne archiwum Rotem Bidas

Na terenie byłego kobiecego obozu koncentracyjnego Ravensbrück roślinność, gleba i drzewa przetrwały kolejne systemy polityczne, które odciskały na nich swoje piętno: od funkcjonowania obozu w czasach Trzeciej Rzeszy, przez późniejsze utworzenie tam sowieckiej bazy wojskowej w NRD, aż po jego współczesną rolę jako miejsca pamięci. Natura nigdy nie była tutaj neutralna. Obsadzone drzewami aleje i starannie projektowane osie widokowe wpisywały się w polityczną estetykę, która poprzez porządek i piękno miała legitymizować przemoc. Podczas rozbudowy obozu posadzono rzędy szybko rosnących topoli– w ten sposób sam krajobraz stał się elementem architektury władzy. Dziś większość tych drzew to powalone, spoczywające na ziemi ogromne pnie. 

Od 2023 roku artystka Rotem Bidas prowadzi badania na terenie byłego kobiecego obozu koncentracyjnego Ravensbrück. Podczas kolejnych pobytów oraz dzięki rozmowom z historykami i archiwistami rozwinęła autorską praktykę artystyczno-badawczą. Jej punktem wyjścia jest pytanie: gdzie kryje się pamięć, kiedy odchodzą ostatni naoczni świadkowie? Co wciąż pozostaje zdolne do niesienia świadectwa? Bidas proponuje, aby na zraniony krajobraz spojrzeć jak na swoiste archiwum. Traktuje powalone drzewa nie w kategoriach zwykłych metafor, lecz jako materialne dowody przeszłości: ich pnie, korzenie i słoje stają się alternatywnymi źródłami, poprzez które można dotrzeć do historii. Podczas gdy instytucje i narracje ulegały ciągłym zmianom, naturalne otoczenie nieustannie – w ciszy, bez języka i intencji – kumulowało w sobie upływający czas. 

Trzon instalacji stanowią wielkoformatowe odbitki i frotaże, wykonane bezpośrednio z pni topoli. Obraz nie powstaje tu poprzez reprezentację, lecz poprzez fizyczny kontakt między ciałem, materią i miejscem. Prace te nie dokumentują obozu w konwencjonalnym znaczeniu; rejestrują one spotkanie artystki z drzewem, teraźniejszości z przeszłością. 

Dopełnieniem ekspozycji jest posadzenie nowych topoli na terenie byłego obozu – element, który będzie rozwijał się wraz z miejscem, wykraczając poza czas trwania samej wystawy. W ten sposób dzieło nie tylko dotyka problemu tego, co pamiętamy, lecz definiuje samą pamięć jako nieustanne ćwiczenie z uważności. 

Info: www.ravensbrueck-sbg.de