„KZ überlebt“: wystawa niezwykłych portretów

Niemiecki fotograf upamiętnia byłych więźniów obozów koncentracyjnych

Stefan Hanke przez 20 lat fotografował i wysłuchiwał historii byłych więźniów niemieckich obozów. Wielu z nich już odeszło na zawsze – ale dzięki zdjęciom Hankego ich historię nadal Niemcy mogą poznawać.

Miejsce nigdy nie mogło być przypadkowe – zawsze musiało być ściśle powiązane z bohaterem. Nie "jakiś barak", "jakaś tabliczka", "jakiś budynek". Po prostu "gdzieś w Auschwitz", "gdzieś w Dachau". To musiało być TO miejsce. – Każdy portret jest zaaranżowany indywidualnie, pod los i charakter danej osoby – mówi Stefan Hanke. To miało być silne przesłanie dla oglądających.

Interview mit Stefan Hanke
Źródło: FESTIVAL FOTOGRAFISCHER BILDER (YouTube)

Stefan Hanke, rocznik 1961, to zawodowy fotografik. Specjalizuje się w seriach portretów. Stworzył ich wiele, ale za najważniejszy w swoim dotychczasowym życiu uważa ten "obozowy". 120 portretów byłych więźniów i więźniarek niemieckich obozów koncentracyjnych. Jakoś przez całe życie zawodowe prowadziło w tym kierunku, mówi. – Przy każdym poprzednim albumie fotograficznym jakoś zawsze trafiałem na byłych więźniów, choć temat był zupełnie inny. I w końcu postanowiłem upamiętnić tych ludzi.

Każda osoba była inna – czasami były to osoby zupełnie nieznane, które wcześniej nie miały kontaktu z mediami. Inne były już osobami publicznymi. – Z tymi pierwszymi było łatwiej, bo istniały już ich jakieś opublikowane wspomnienia, mogłem znaleźć informacje, dotyczące ich życiorysów – tłumaczy Hanke. – Mogłem przed spotkaniem już wyobrazić sobie miejsce do portretu, pewniej je zainscenizować”. Bogdana Bartnikowskiego z Polski, który podczas pobytu w Auschwitz-Birkenau miał 12 lat, sfotografował przy drutach, przed które nieznany chłopiec z tzw. obozu cygańskiego chciał przekazać mu swoją siostrzyczkę, by ją uratować. Esesmani włączyli prąd i dziewczynka dosłownie spaliła się na płocie. – Ta scena w jego wspomnieniach poruszyła mnie ogromnie. Zapytałem, czy mogę go sfotografować w tym miejscu – mówi fotograf. Tak powstało zdjęcie Bogdana.

Wystawa w Willy-Brandt-Haus czynna będzie do 26 kwietnia. Wszystkie 120 fotografii, wraz w publicystycznymi tekstami na temat bohaterów można znaleźć w albumie fotograficznym pod tytułem "KZ ueberlebt", wydanym w języku niemieckim.

Info: www.dw.com

W lipcu 2025 roku pojechałam do Bawarii, aby zwiedzić Centrum Dokumentacji Obersalzberg, które zbudowano w miejscu zbombardowanej kwatery Adolfa Hitlera. Dzisiejsze muzeum gromadzi artefakty dotyczące historii Trzeciej Rzeszy, a także prowadzi szeroką działalność edukacyjna w autentycznym miejscu historycznym.

Kiedy tam byłam, miałam okazję zwiedzić także wystawę czasową "KZ überlebt", na której zaprezentowano fotograficzne portrety autorstwa Stefana Hanke z wizerunkami byłych więźniów obozów koncentracyjnych. Wystawa od kilku lat jest prezentowana w różnych miejscach na terenie Niemiec, także w muzeach byłych obozów koncentracyjnych. Zapraszam do obejrzenia mojej własnej relacji z tej wystawy.