Dom, konferencja i słoneczna plaża w cieniu antysemityzmu

Niepokojące wydarzenia w niemieckich Miejscach Pamięci

Bardzo niepokojące informacje spływają z niemal każdego Miejsca Pamięci w Niemczech: narastają ataki o podłożu antysemickim i przejawiają się w niszczeniu ekspozycji muzealnych oraz w nieodpowiednich wpisach zamieszczanych w księgach pamięci. Zdarzają się także ataki słowne wobec pracowników takich placówek, dlatego też niektóre muzea, jak Dom Konferencji w Wannsee stosują metodę pracy edukatorów w parach - aby szybciej móc zareagować na tego typu sytuacje. Wszystko wygląda na to, że problem będzie narastał. 

Polecam wywiad z dyrektor Domu Konferencji w Wannsee, panią Deborah Hartmann na temat tego, z jakimi problemami społecznymi oraz edukacyjnymi mierzą się dzisiaj Miejsca Pamięci. Wywiad został zamieszczony w publikacji "Antisemitismuskritische Zugänge für NS-Gedenkstätten", którą można pobrać za darmo, klikając w podany przeze mnie link. 

Od jakiegoś czasu "obserwuję" panią Hartmann i nawet miałam kiedyś taką myśl, że zazdrościłam jej pracy w tym muzeum. Jeśli ktoś był kiedykolwiek w Wannsee, to wie o czym mówię. Idylliczna okolica, wielkie jezioro i piękna willa z tarasem oraz różanym ogrodem - czyż można wyobrazić sobie lepsze miejsce pracy? Wiadomo, że cień historii położył się na elewacji tego zabytkowego domu, który już nigdy nie będzie zwyczajnym domem nad jeziorem w ładnej, eleganckiej dzielnicy. Sami przyznacie - lepiej mieć za oknem jezioro, białe żaglówki gnane wiatrem oraz słoneczną plażę po drugiej stronie brzegu niż komin obozowego krematorium czy szubienicę, na której powieszono komendanta Hössa. I to jest Zagłada i to jest Zagłada - ale jakże wielka różnica między jednym i drugim, prawda? 

Pani Hartmann jest w moim wieku i osiągnęła już prawie wszystko, co można osiągnąć w badaniach nad Zagładą: ukończyła prestiżowe uczelnie, robiła staże i awanse w wielu zagranicznych placówkach, była kierownikiem międzynarodowych projektów edukacyjnych, a przy okazji napisała dużą ilość publikacji naukowych. A teraz zarządza jednym z najciekawszych i najpiękniej położonych Miejsc Pamięci w Niemczech. Ostatni raz byłam w tym muzeum w 2020 roku, wcześniej w 2016 roku. Za każdym razem, kiedy jestem w okolicy Wannsee, staram się wejść na chwilę na teren tej willi i popatrzeć na jezioro. Tym bardziej dziwię się, że są osoby, które przychodząc w to miejsce nie chcą uszanować jego trudnej przeszłości i faktu, że pokłosiem pewnego spotkania w murach tej willi jest komin krematoryjny i szubienica, które widać zza okien biur administracji Muzeum Auschwitz.  

Dziś wcale nie zazdroszczę pani Hartmann ani jej stanowiska, ani tym bardziej problemów, z jakimi musi się na co dzień borykać będąc dyrektorem tak ważnej placówki edukacyjnej. Owszem, miejsce pracy wciąż jest piękne i jego strona wizualna z pewnością przyciąga uwagę wielu turystów. Ale na tym pięknym obrazku znów pojawia się znajoma rysa. I z każdym kolejnym incydentem coraz bardziej zniekształca pamięć o wydarzeniach z przeszłości.

* 

W obecności pełnomocnika ds. antysemityzmu kraju związkowego Brandenburgii, Andreasa Büttnera, zostanie dziś w Miejscu Pamięci Sachsenhausen zaprezentowana publikacja wydana przez Federalne Stowarzyszenie RIAS (Recherche- und Informationsstellen Antisemitismus e.V.) poświęcona podejściom krytycznym wobec antysemityzmu w miejscach pamięci nazistowskich. Następnie eksperci zajmujący się pracą w miejscach pamięci omówią możliwości i ograniczenia edukacji historyczno-politycznej w miejscach pamięci w walce z antysemityzmem. 

Obejrzyj reportaż RBB (Rundfunk Berlin-Brandenburg):

"Antisemitismus in Gedenkstätten"

Historia antysemickich incydentów w miejscach pamięci nazistowskich jest długa. Od momentu powstania miejsca upamiętniające ofiary Zagłady borykają się z różnorodnymi przejawami wrogości, a nawet z poważniejszymi aktami, takimi jak podpalenie „żydowskich baraków” w miejscu pamięci Sachsenhausen w 1992 roku. Ataki te mają na celu podważenie bezprecedensowych zbrodni, zakłócenie upamiętniania zamordowanych oraz podważenie społecznej misji tych historycznych miejsc. Od czasu masakr z 7 października 2023 r. dokonanych przez Hamas i inne organizacje terrorystyczne w Izraelu liczba takich incydentów w Niemczech drastycznie wzrosła – również w miejscach pamięci nazistowskich.

W tym aktualnym kontekście pojawia się publikacja Federalnego Stowarzyszenia RIAS zatytułowana „…dass wir Verantwortung übernehmen, liegt in der Logik des Ortes” (To, że bierzemy na siebie odpowiedzialność, wynika z logiki tego miejsca). Zebrane w niej teksty z jednej strony uwidaczniają aktualne przypadki antysemityzmu w miejscach pamięci. Z drugiej strony uwrażliwiają na różne formy antysemityzmu i oferują zalecenia dotyczące działań na rzecz edukacji krytycznej wobec antysemityzmu, nie tylko w miejscach pamięci.

Die Publikation steht als kostenloser Download zur Verfügung:

"Antisemitismuskritische Zugänge
für NS-Gedenkstätten"

Źródło: www.sachsenhausen-sbg.de

Federalne Stowarzyszenie RIAS odnotowuje w ostatnich latach utrzymujący się wysoki poziom incydentów antysemickich w miejscach pamięci nazistowskiej. Od 7 października 2023 r., po ataku Hamasu i innych organizacji terrorystycznych na Izrael, incydenty te nasiliły się, przybierając formę antysemityzmu związanego z Izraelem. Konflikty polityczne i militarne w Izraelu, Strefie Gazy oraz na Zachodnim Brzegu przenoszą się na miejsca pamięci nazistowskiej. Miejsca pamięci nazistowskiej borykają się jednocześnie z nasileniem się skrajnie prawicowych i antydemokratycznych postaw – jest to ogólnospołeczna zmiana polityczna. Incydenty te obejmują zarówno wpisy w księgach gości bagatelizujące Holokaust, antysemickie wypowiedzi i prowokacje podczas oprowadzania, jak i graffiti na terenie obiektu, a nawet groźby wobec pracowników. Pokazują one, w jakim stopniu miejsca pamięci nazistowskiej, w społecznej walce o pamięć o Holokauście, są częścią ogólnospołecznych zmian i współczesnych sporów politycznych. Oprócz rosnących wymagań społecznych wobec miejsc pamięci nazistowskiej, również odwiedzający wnoszą ze sobą różne oczekiwania, perspektywy i doświadczenia, ukształtowane przez własne wyobrażenia, ale także przez uprzedzenia, projekcje i historię własnej rodziny.

Jednocześnie miejsca pamięci nazistowskiej, jako miejsca historyczne, zazwyczaj traktują antysemityzm jako centralną ideologię nazizmu – na tym skupiała się i nadal skupia się głównie edukacja w ramach wystaw i działań pedagogicznych. Zmienność antysemityzmu i jego aktualne przejawy często stawiają więc pracowników przed dużymi wyzwaniami. Szczególnie w miejscach historycznych muszą oni odpowiednio reagować na aktualne przejawy antysemityzmu.

Przyjęcie perspektywy krytycznej wobec antysemityzmu w pracy w miejscach pamięci oznacza zatem uwzględnienie w edukacji zarówno historycznych, jak i współczesnych przejawów antysemityzmu. Wymaga to wiedzy, wrażliwości na perspektywy żydowskie, autorefleksji w odniesieniu do własnych biografii (zawodowych) oraz umiejętności rozpoznawania, klasyfikowania i reagowania na antysemickie wypowiedzi lub incydenty.

Niniejsza broszura poświęcona jest wyzwaniom i szansom, jakie stwarza podejście krytyczne wobec antysemityzmu w pracy miejsc pamięci nazistowskich. Stanowi ona wkład w dyskusję, która ma kluczowe znaczenie dla tych historycznych miejsc.

Źródło: www.report-antisemitism.de

Zobacz też: