Pozostaną po nas tylko buty na brzegu Dunaju

Niezwykły pomnik Holokaustu w Budapeszcie

Pisałam niedawno o książce "Rozmowy z Aniołami", której akcja dzieje się na Węgrzech, a dokładniej w Budapeszcie, w 1943 oraz w 1944 roku. W 2021 roku miałam okazję odwiedzić Budapeszt, stolicę Węgier, w której znajduje się dzisiaj jeden z najbardziej intrygujących pomników Holokaustu. Jeśli będąc w Budapeszcie mieliście okazję spacerować promenada nad Dunajem, z pewnością zauważyliście dziesiątki par butów stojących tuż nad brzegiem. W pierwszej chwili można pomyśleć, że jest to jakiś nietypowy artystyczny happening lub instalacja. Dopiero po przyjrzeniu się z bliska owym butom okazuje się, że nie są one prawdziwe, tylko zostały odlane z żelaza.

Pomnik o nazwie "Buty na brzegu Dunaju" ("Cipők a Duna-parton") znajduje się niedaleko budynku parlamentu. Jest to jedno z najbardziej symbolicznych miejsc pamięci ofiar Holokaustu w Europie. Pomnik odsłonięto w 2005 roku. Powstał z inicjatywy reżysera Can Togay oraz rzeźbiarza Gyula Pauer.

Memoriał upamiętnia tysiące węgierskich Żydów zamordowanych zimą 1944 i 1945 roku przez członków faszystowskiej organizacji Strzałokrzyżowców. Ofiary prowadzono nad rzekę, kazano im zdjąć buty — ponieważ były cennym towarem, który można było sprzedać lub wykorzystać ponownie, a następnie rozstrzeliwano ludzi na brzegu Dunaju. Ciała wpadały do lodowatej rzeki i były unoszone przez nurt.

"Apogeum zbrodni. Deportacje Żydów z Węgier do KL Auschwitz"
- sesja edukacyjna (część 2)

Źródło: Auschwitz Memorial  / Miejsce Pamięci Auschwitz (YouTube)

Pomnik tworzy około sześćdziesięciu par żeliwnych butów ustawionych tuż przy krawędzi nabrzeża. Wśród nich znajdują się eleganckie damskie pantofle, ciężkie męskie buty robocze oraz małe dziecięce buciki. Ta różnorodność podkreśla, że ofiarami byli zwykli ludzie: ojcowie, matki, dzieci i osoby starsze. Puste buty symbolizują nagłą nieobecność człowieka: życie brutalnie przerwane przez nienawiść i przemoc.

Siła tego pomnika tkwi w jego prostocie. Nie przedstawia scen przemocy ani monumentalnych figur. Zamiast tego pozostawia ślad po tych, których już nie ma. Cisza miejsca, widok rzeki oraz opuszczone buty sprawiają, że pamięć o tragedii staje się bardzo osobista i przejmująca. Wiele osób zostawia tam kwiaty, kamienie i zapalone świece jako znak pamięci oraz refleksji nad skutkami nienawiści i wojny. 

Holokaust na Węgrzech. Jak tysiące Żydów zginęło w kilkanaście tygodni?
Źródło: Okupowana Polska (YouTube)

Dzisiaj "buty na brzegu Dunaju" są pomnikiem wskazującym na martyrologię węgierskich Żydów, których większość w czasie II wojny światowej została wywieziona do obozu Auschwitz i tam zginęła w komorach gazowych latem 1944 roku. Czy byliście w Budapeszcie i mieliście okazję zobaczyć na własne oczy ten niezwykły pomnik? A może znacie inne, równie nietypowe miejsca pamięci dotyczące Zagłady europejskich Żydów? Niebawem wrócę na blogu do historii czwórki przyjaciół z Węgier, których rozdzieliła tragiczna historia. 

Zobacz też: