Niemiecki zbrodniarz przed polskim sądem

Dr Joanna Lubecka: "Niemiecki zbrodniarz przed polskim sądem. Krakowskie procesy przed Najwyższym Trybunałem Narodowym"

Sądzenie zbrodniarzy niemieckich w Polsce bezpośrednio po wojnie z pewnością można wpisać w pojęcie sprawiedliwości tranzytywnej, czyli sprawiedliwości okresu przejściowego w postkonfliktowym społeczeństwie. Warto też zwrócić uwagę, że w Polsce zdecydowano się na sądzenie największych zbrodniarzy przed sądem cywilnym, a nie wojskowym, jak zrobili to Anglicy i Amerykanie oraz alianci w Norymberdze. Trafne wydają się zwłaszcza pytania stawiane przez badaczy o sądowe i pozasądowe aspekty tej sprawiedliwości. W odniesieniu do sytuacji Polski po II wojnie światowej szczególne znaczenie będzie miała perspektywa ofiar - prawo do sprawiedliwości i prawo do prawdy. Prawo do sprawiedliwości z pewnością ma w tym przypadku dwa aspekty. Pierwszy to obiektywne osądzenie winnych zbrodni i ich ukaranie, drugi to odczucia społeczne, czy sprawiedliwość została faktycznie wymierzona.

Wydawnictwo IPN na Targach Książki w Krakowie
Źródłio: IPN Kraków [YouTube]

Stąd zostaje podjęta w niniejszej książce próba odpowiedzi na pytania: czy procesy przed Najwyższym Trybunałem Narodowym uosabiały typową sprawiedliwość zwycięzców? Czy w kraju, w którym trwała ostra walka o przejęcie rządów przez komunistów, mogły odbywać się względnie niezależne od nacisków nowej władzy procesy? Czy prawnicy zaangażowani w procesy spełniali warunek niezawisłości i czy nie ulegali presji oczekiwań społecznych?

Kliknij na okładkę książki.

Plik PDF pobierze się automatycznie:

Zorganizowanie dużych procesów z udziałem obserwatorów zagranicznych w zrujnowanym i wyniszczonym dwiema okupacjami kraju było ogromnym wyzwaniem logistycznym. W zakres obowiązków sędziów NTN oraz nielicznych pracowników sekretariatu wchodziły nie tylko typowe zadania związane z przygotowaniem merytorycznym procesów, ale również kwestie fizycznego ich zorganizowania. Dziś trudno sobie wyobrazić skoordynowanie tak dużej akcji logistycznej bez dostępu do telefonu, bez samochodu, a nawet bez dostatecznej ilości papieru i przy ówczesnych możliwościach kopiowania dokumentów. Pokazanie kulisów przygotowania procesów wydało mi się szczególnie ważne, gdyż ukazuje ono ogromne zaangażowanie nie tylko prawników NTN, ale również szeregowych pracowników.

Zbrodnie bez rozliczenia? Niemieckie zbrodnie

i niemieccy zbrodniarze [DYSKUSJA ONLINE]

Źródło: IPNtvPL [YouTube]

Po analizie i porównaniu polskich procesów z anglosaskimi i z samym procesem norymberskim, można dojść do wniosku, że w Polsce w zasadzie nie doszło do szerszej dyskusji prawników na temat rozwiązań legislacyjnych, co na tle burzliwej debaty toczącej się wśród prawników reprezentujących anglosaski, ale również kontynentalny system prawny, wydaje się dość wyjątkowe. Fakt ten można wytłumaczyć wieloletnią, brutalną okupacją niemiecką, która determinowała powszechne przekonanie o winie Niemców, jak również powojenną sytuacją polityczną, niesprzyjającą takim debatom.

*

Publikacja dr Joanny Lubeckiej zwróciła moją uwagę z powodu Luisy Danz, której postać została opisana w niniejszej książce. Wśród przypisów znalazłam odniesienie do własnego opracowania na temat tej nadzorczyni pt. "Królewski chłód" (2018).

Zobacz też: