Trauernde: Nigdy nie jest za późno na pamięć

 

Miejsca Pamięci o obozie Ravensbrück w Meklemburgii

W maju 2015 roku pojechałam na uroczystości związane z 80. rocznicą wyzwolenia obozu Ravensbrück. Zarezerwowałam noclegi w mieście Neubrandenburg, w Meklemburgii. Neubrandenburg jest też stolicą regionu Pojezierza Meklemburskiego i muszę przyznać, że ilekroć tam jestem - ogromne wrażenie robi na mnie piękno przyrody otaczającej to miasto.

Jest w Neubrandenburgu kilka Miejsc Pamięci, które dotyczą także historii obozu Ravensbrück: przede wszystkim są to tereny byłych podobozów - fabryk, w których więźniarki niewolniczo pracowały przy produkcji części do różnorodnych maszyn oraz broni. Jeden z pomników znajduje się przy Ringstraße, okrężnej ulicy, która otacza granicę starej, średniowiecznej części miasta. Można przejechać obok tego pomnika i prawie go nie zauważyć: jest to postać leżącej, bezwłosej kobiety, która chwyta ręką brzeg swojej sukienki. 

Będąc w Neubrandenburgu specjalnie podjechałam do tego pomnika, aby zrobić kilka zdjęć. Jako, że był to czas rocznicowych uroczystości - wokół leżały świeże wiązanki złożone od różnych rządowych instytucji, w tym także od rządu landu Meklemburgii. Jeśli kiedykolwiek będziecie w tej okolicy, koniecznie przejdźcie ścieżką pamięci po dawnych miejscach przemocy - jest to trudna lecz bardzo ważna część historii miasta Neubrandenburg.

*

Promowanie regionalnej pamięci o zbrodniach nazistowskich, będące jednym z zadań Fundacji, zaowocowało w kwietniu 2015 r. otwarciem nowego miejsca pamięci "Trauernde" w centrum miasta Neubrandenburg.

Nigdy nie jest za późno na pamięć – kierując się tą zasadą, liczne miasta i gminy we wschodniej części Meklemburgii-Pomorza Przedniego od lat realizują skuteczną politykę upamiętniania zbrodni nazistowskich.

W mieście Neubrandenburg wiele zrobiono w tym zakresie, tworząc symboliczne miejsce upamiętniające synagogę zburzoną w 1938 roku oraz historyczną ścieżkę edukacyjną "Spurensuche – Orte der Gewalt" (W poszukiwaniu śladów – miejsca przemocy). We wrześniu 2013 r. powstało tam również nowe muzeum regionalne w dawnym klasztorze franciszkanów, którego kompleksowe podejście uznaje się za wzorcowe.

Nowe miejsce pamięci upamiętnia ponad 6000 więźniów obozu koncentracyjnego Ravensbrück, którzy w latach 1942-1945 w dwóch obozach zewnętrznych musieli jako robotnicy przymusowi produkować broń maszynową, granaty, silniki lotnicze oraz urządzenia zrzutowe dla niemieckich bombowców Heinkel. Kobiety te pochodziły z niemal wszystkich terytoriów Europy okupowanych przez niemiecką Wehrmacht. Większość z nich pochodziła z Polski i Francji, a także z byłego Związku Radzieckiego, przede wszystkim z terenów dzisiejszej Ukrainy, ale także z Belgii, Holandii, Austrii, Włoch, Jugosławii, Słowacji, Czech, Szwajcarii, Węgier i Słowenii.

Dzięki Stowarzyszeniu Fürstenberger Förderverein Ravensbrück oraz hamburskiej Fundacji Kurta i Hermy Römerów od wielu lat utrzymywane są kontakty z ocalałymi więźniami, wynikające z udzielanego wsparcia humanitarnego oraz z nawiązanych osobistych przyjaźni, zwłaszcza z ocalałymi z Krymu.

Z kręgu ocalałych, którzy od wielu lat przyjeżdżają do Ravensbrück w Dzień Wyzwolenia, zrodziła się inicjatywa utworzenia miejskiego miejsca pamięci, ponieważ miejsca nazistowskiej pracy przymusowej są wprawdzie dobrze udokumentowane i oznaczone, ale trudno dostępne.

Początkowo rozważano postawienie steli w pobliżu terenu "Waldbau", którego pozostałości są nadal widoczne kilka kilometrów na południe od Neubrandenburga. Przypadkowo niektórzy ocaleni zetknęli się z rzeźbą ("Trauernde"), którą stworzył rzeźbiarz Wolfgang Friedrich z Rostocku. Zrodził się pomysł, aby ta figura "rosła" (Wolfgang Friedrich) i przekształcić ją w nośnik pamięci.

Na miejscu inicjatywę społeczną przejęło Demokratyczne Stowarzyszenie Kobiet e.V. Okręg Neubrandenburg/Mecklenburg-Strelitz. Zebrano darowizny od osób prywatnych i przedsiębiorstw z regionu. Fundacja Kurta i Hermy Römerów przejęła tymczasową opiekę nad miejscem pamięci, które w 2018 roku ma zostać przekazane miastu Neubrandenburg.

W 70. rocznicę wyzwolenia kobiecego obozu koncentracyjnego Ravensbrück, 17 kwietnia 2015 r., prawie pięćdziesięciu ocalałych więźniów obozu było świadkami odsłonięcia rzeźby. W ten sposób przywrócono im część osobistej godności i okazano im należny szacunek.

Info: Gedenkort Neubrandenburg "Trauernde"  |  www.kurt-und-herma-roemer-stiftung.de 

Zdjęcia wykonałam w maju 2025 roku w Neubrandenburgu.

Zobacz też: